Okres międzywojenny
W 1919 roku za aprobatą Marszałka J. Piłsudskiego zostaje powołana do życia, przez dawnych działaczy niepodległościowych państwowa organizacja dziedzicząca historyczną nazwę Związek Strzelecki. Po latach zamętu związanego z walkami o granice w odrodzonej Polsce Związek Strzelecki Strzelec został zarejestrowany decyzją Ministerstwa Spraw Wewnętrznych z dnia 26.02.1922 (Nr BS 1736/22). Działał na terenie całego kraju jako silna, paramilitarna organizacja młodzieżowa.
Na czele Związku Strzeleckiego stał Zarząd Główny, wybierany przez Walny Zjazd Delegatów. W skład Zarządu Głównego wchodził z urzędu Komendant Główny ZS mianowany przez Ministra Spraw Wojskowych. Komendant Główny był jednocześnie pomocnikiem dyrektora Państwowego Urzędu Wychowania Fizycznego i Przysposobienia Wojskowego. Na stanowiska komendantów okręgów byli przydzielani oficerowie służby czynnej, którzy pełnili jednocześnie funkcję inspektorów WF i PW na terenie okręgów korpusów. Dawało to ścisłe połączenie ZS Strzelec z aparatem państwowym. Na kierownicze stanowiska oddelegowano 32 oficerów ze służby czynnej przydzielonych przez ministra spraw wojskowych. Na niższych szczeblach organizacji strzeleckich takich jak Komendy Powiatów, Oddziałów oraz instruktorzy pełnili funkcje oficerowie i podoficerowie rezerwy.
Wtedy prawdopodobnie powstaje idea powszechnego przysposobienia wojskowego obywateli dla obrony kraju. Jednocześnie związek podjął wśród szerokich mas społeczeństwa pracę wychowawczo obywatelską.
Praca ta podzielona była na cztery działy:
- wychowanie obywatelskie
- przysposobienie wojskowe
- wychowanie fizyczne
- przysposobienie zawodowe rolnicze
Celem prowadzenia zajęć z wychowania obronnego była chęć rozbudzenia kultu dla wielkich tradycji z historii narodu i Państwa. Zmierzało ono do wykształcenia typu obywatela Polaka, z pro państwowymi ideami, bezinteresownego w pracy dla ogółu i zdolnego do podjęcia ciężaru odpowiedzialności za losy państwa i narodu. Dobitnie świadczy o tym zapis w Regulaminie Wewnętrznym Z.S. Strzelec z 1920 roku:
"Wzniesienie się narodu do pracy w imię ogólnych ludzkich zadań możliwe jest jedynie na drodze kształcenia zalet ducha w ludzkich zespołach narodowych."
"Zrodzenie się żywego ducha obywatelskiego, zdolnego do przejawów w zwykłej codziennej pracy fachowej, zdolnego do ofiarności na rzecz dobra narodowego, możliwe jest na drodze samej pracy obywatelskiej, na drodze stworzenia jej tradycji w życiu każdego obywatela. Żaden czyn spełniony z myślą ogólnego dobra nie ginie, staje się jego dorobkiem."
W pracach wychowawczych i w zdobywaniu postawy obywatelskiej pomagały biblioteki i świetlice, których było ponad 8 tysięcy. Należy także wymienić, że strzelcy posiadali 493 zespoły teatralne, 350 chórów, 300 orkiestr. Przysposobienie Wojskowe miało za cel zwiększenie stałej gotowości społeczeństwa do obrony kraju. Związek Strzelecki prowadził akcję przysposobienia wojskowego ściśle w ramach przewidywanych przez rozporządzenie Państwowego Urzędu Wychowania Fizycznego i Przysposobienia Wojskowego. Program przewidywał dwuletni okres wyszkoleniowy z tym, że po każdym roku odbywał się egzamin decydujący o przyznaniu go, a następnie II go stopnia przysposobienia wojskowego. Zakres szkolenia z przysposobienia wojskowego obejmował musztrę, strzelanie, teoretyczną wiedzę wojskową, ćwiczenia w terenie, udzielanie pierwszej pomocy na polu walki, łączność itd. Uzyskanie I go stopnia uprawniało do szeregu przywilejów w czasie odbywania służby wojskowej, a posiadanie II stopnia skracało służbę wojskową o kilka miesięcy.
W 1924 roku Związek Strzelecki zorganizował pierwsze Narodowe Zawody Strzeleckie. Przez następne lata dzięki propagowaniu przez Z.S. sportu strzeleckiego powiększa się liczba uczestników zawodów strzeleckich. W 1930 roku Z.S. otrzymuje od władz państwowych wyłączność na kierowanie sportem strzeleckim w kraju. W tym samym roku zostaje wprowadzona Odznaka Strzelecka mająca charakter ogólnopaństwowy. Odznaka miała cztery klasy:
wyborowa
- klasa pierwsza
- klasa druga
- klasa trzecia
W 1933 roku 200 osób posiadało odznakę wyborową, 2116 klasę pierwszą, 17202 klasę drugą, a trzecią aż 91912. W samym 1932 roku przeprowadzono nieomal 4 tysiące różnego rodzaju zawodów strzeleckich, przy ponad 65 tysiącach biorących udział w zawodach. Na program zajęć wychowania fizycznego składały się gimnastyka, gry i zabawy ruchowe, a po ich opanowaniu gry sportowe. Zakładano, że każdy członek organizacji powinien zdobyć Państwową Odznakę Sportową. Najczęściej uprawianym sportem były marsze ( włącznie z tym najważniejszym szlakiem I Kompanii Kadrowej Kadrówki patrz Marsze Szlakiem I Kompanii Kadrowej, ale i inne rozwijały się nie mniej prężnie istniało w tym czasie:
- 304 kluby sportowe
- 785 sekcji lekkoatletycznych
- 344 sekcji piłki nożnej
- 263 sekcji narciarskich
- 27 sekcji kajakowych
- 18 sekcji żeglarskich
- 10 sekcji motocyklowych
- 4 oddziały lotnicze
Oczkiem w głowie Komendy Głównej była poczta gołębiarska, którą zajmowali się Strzelcy.
Powodem zorganizowania przysposobienia zawodowego rolniczego był fakt posiadania w swoich strzeleckich szeregach ponad 80 % młodzieży pochodzącej ze wsi, synów drobnych rolników. Komenda Główna doceniając zainteresowanie strzelców sprawami rolnictwa i rozumiejąc, jakie znaczenie ma dla państwa podniesienie kultury rolnej, postanowiły dokształcić zawodowo strzelców synów rolników. Prace podjęto w tym kierunku w 1929 roku. Organizowano również przy oddziałach strzeleckich warsztaty ślusarskie, szewskie, stolarskie i inne Dzięki tak szeroko prowadzonej działalności Związek stał się bardzo prężną organizacją.
Opracowali : T. Kwiatkowski, D.Kaszuba
Ostrowiec Św 2002r.